Hai anos cando ao noso Antón se lle fixo un evento relacionado co seu nomeamento como Director Xeral da Xunta de Galicia, contei que a primeira vez que oín o nome de Antón fora en Ferrol, onde vivín a miña nenez e adolescencia. Xogabamos a un pasatempo coñecido: «Antón, Antón pirulero cada un que xogue o seu xogo e o que non o teña pagará a peza que teña».

Posteriormente, moitos anos máis tarde, asistín a outro sucedido. Chamei telefonicamente a casa dun entrañable amigo e preguntei por Antón. O seu fillo contestoume que o seu pai se chamaba Antonio e que o único Antón da casa era el. Que non veña o meu pai presumir do nome de Antón! El é Antonio, eu son Antón.

Con estes antecedentes, atópome ao chegar a Vigo con Antón Pulido. Home polifacético, magnífico pintor provisto dun inconfundible estilo privado e diferenciado. Promotor de libros de pintura maxistralmente editados, capaz de cantar gregoriano, galego, italiano, ruso e mesmo arameo se fose necesario, e todo iso moi ben, por certo.

Para comprender a personalidade de Antón Pulido temos que centrarnos nas características vocacionais inherentes á súa persoa. Existen, ao meu modo de ver, fundamentalmente tres tendencias ou direccións vocacionais: unha definida en función dunha vocación neta, non conxuntural. Outra en razón dos ensinos recibidos na adolescencia, isto é, inducida. E unha última circunstancial, descuberta dunha forma un tanto fortuíta, cando as circunstancias da vida a impulsan.

Con todo, cremos que o noso amigo Antón Pulido non encaixa dentro das tres inclinacións citadas anteriormente. El tiña unha vocación pictórica que estaba aletargada. Estaba e sempre estivo así. Era unha vocación, unha inclinación, coma unha fibra tanxible que esperta cando as circunstancias, tempo e lugar, son condicionantes catalizadores dese proceso. A súa vocación pictórica estaba xa no seu ser, sen que iso lle impedise levar a cabo outras actividades (o canto, entre outras).

Como pintor utilizou a técnica de que, por moi complexo que sexa un problema, o primeiro que hai que facer é simplificalo porque na arte hai que estudar unha variable de cada vez. Non se poden estudar varias variables ao mesmo tempo, porque entón non saberiamos cal é a responsable do efecto. O problema consiste en saber por que hai unhas que funcionan dunha determinada forma e interpretar como funciona todo o sistema pictórico. Isto sabíao ben o noso amigo Antón.

Ao longo da súa vida foi sempre Mestre. Mestre porque soubo facer do ensino unha procura da verdade a través da súa experiencia e reflexión, infundindo entusiasmo aos seus discípulos polo que ensinaba. E demostrando ademais que era unha persoa de futuro, non de pasado. Todo o que fixo estivo en prol do porvir, conseguíndoo con esforzo e constancia.

No seu aspecto humano destacou por ser unha persoa firme nas súas conviccións, que actuaba sen falsidade. Falaba directamente ao interlocutor. Respectaba as opinións dos seus interlocutores, iso é, nobre por natureza e comportamento. A súa traxectoria humana ponse de manifesto no aforismo «Os homes que triunfan na vida profesional son aqueles que corren o risco de manter as súas propias conviccións».

Para el, a felicidade consistía principalmente en querer ser o que se é, estar contento cun mesmo e comprobar que hai unha boa relación entre o que se desexa e o que se conseguiu. Pois, a nosa vida creativa é rica en acontecementos se hai ilusión, e el sempre a tivo.

O noso amigo Antón Pulido foi un personaxe de palpitante actualidade e quizais nunca deixou de selo porque a súa vida foi un elo para entender algunhas pasaxes inherentes á historia recente de Vigo.

Entrañable na conversación, participaba cos comensais en todo tipo de temas. Estaba ao día dos problemas sociais do momento. Era galego por natureza e berce e europeo por cultura. A súa actividade pública exercíaa con prudencia, que é a ciencia pola cal discernimos o que é bo para o espírito e o que non o é. É a ciencia das ciencias, pois nos ensina o valor, o uso verdadeiro, os perigos e as súas utilidades.

Hoxe a técnica fíxonos máis preguiceiros. Todo o que sucede agora, coñécese e espállase ao momento. Así pois, demasiada información recibimos diariamente e temos que filtrala. Moitos non dispoñen do tempo suficiente para iso e, por tanto, reflexiónase menos. Antón Pulido foi unha excepción. Era capaz de discernir entre o importante e o accesorio, priorizando a xerarquía dos temas que requiren reflexión.

Non querería concluír esta sinxela descrición sen recorrer a un aspecto inherente á súa persoa: o canto. Nas festas dos tangos, no mes de xuño, nunha cea en recordo a Carlos Gardel interprétanse cancións. Que cren que cantou D. Antón? Pois «Caminito» en versión galega, algo gregoriana, pero co sentimento que Gardel lle imprimiu en castelán. E que fixeron os cen comensais que estabamos no evento? Seguilo. Así pois, cantouse «Caminito» baixo a súa dirección. A dirección era a orde e o centenar de voces a desorde, pero Antón conseguiu a máxima avinza entre director e coro, pois a vida é un equilibrio permanente entre a orde e a desorde. Se todo estivese rexido pola orde, todo sería sólido (estrutura ordenada) e se, pola contra, predominase a desorde, todo sería gas. Pero, como é ben sabido, na terra predomina o estado líquido.

A vida de Antón Pulido foi a procura da máxima avinza entre a orde e a desorde. Sempre en harmonía! Que difícil conseguilo!

Estudou para crego. Non chegou a terminar. Podería ser cardeal. Pero nós preferímolo como era, lembrando que hai catro cousas vellas que son indispensables: vella madeira para quentar, vellos viños para beber, vellos libros para ler e vellos amigos, e neste caso, entrañables como Antón, para conversar.

A xeito de epílogo conclúo que antes de redactar este escrito auto-aconselleime falar desde o corazón. É dicir, que fose eu mesmo, pois cando se toma unha decisión débese facer coa obriga moral, irrenunciable, de dicir o que se pensa e sente. Iso é o que fixen, descubrindo a un amigo de quen aprendín que as dificultades están feitas para estimular e non para restar ánimos, e que o urxente non deixa tempo para o importante.

Luis Espada Recarey

Primeiro Reitor e catedrático emérito da Universidade de Vigo